Γεωγραφία και ιστορία της Μακεδονίας σε 5'        

Περιοχή της βόρειας Ελλάδας με πλούσια ιστορία. Βρίσκεται ανάμεσα στην οροσειρά της Πίνδου και τον ποταμά Νέστο. Στα νότια βρέχεται από το Αιγαίο πέλαγος. Στη Μακεδονία, που κατέχει το 25,9% της όλης έκτασης της Ελλάδας, περιλαμβάνονται οι νομοί Φλώρινας, Καστοριάς, Γρεβενών, Κοζάνης, Πέλλας, Ημαθίας Πιερίας, Κιλκίς Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Σερρών, Δράμας, Καβάλας και το ʼγ. Όρος. Η έκτασή της είναι 34.203 τετρ. χλμ. και ο πληθυσμός της είναι 2.121.953 κάτοικοι. Έχει πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη, τη μεγαλύτερη μετά την Αθήνα πόλη της Ελλάδας.

Η Μακεδονία είναι περιοχή κατεξοχήν ορεινή, χωρίς όμως να στερείται κι από πεδινούς τόπους, όπως είναι, στο κεντρικό της μέρος, η μεγάλη πεδιάδα της Θεσσαλονίκης. Tα ψηλότερα βουνά της είναι: Ο Όλυμπος, ο Σμόλικας, τα Χάσια, τα Καμβούνια, ο Γράμμος και το Βίτσι (απ' το ιστορικότερα), το Βέρνο, η Τζένα, ο Βόρας, η Ροδόπη, ο Όρβηλος, το Βέρμιο, τα Πιέρια, ο ʼθως (με τα μοναστήρια), το Παγγαίο και άλλα.
Παράλληλα, σχηματίζονται στη Μακεδονία αρκετές πεδιάδες κι οροπέδια. Μερικές απ' αυτές είναι: Του άνω Αλιάκμονα, Κοζάνης - Πτολεμαϊδας, Φλώρινας - Αμύνταιου, Κ. Μακεδονίας (εδώ μπαίνει και της Θεσσαλονίκης), Χαλκιδικής, Λαγκαδά, Δράμας, Καβάλας και Σερρών.
Διασχίζονται και ποτίζονται αυτές οι πεδιάδες απ' τα μεγαλύτερα ελληνικά ποτάμια, τον Αλιάκμονα τον Αξιό, το Στρυμόνα, το Νέστο, το Λουδία και το Γαλλικό.
Το πλούσιο σε νερά έδαφος της Μακεδονίας σχηματίζει και ανάλογες λίμνες, όπως της Πρέσπας, της Καστοριάς, της Δοϊράνης, τη Βεγορίτιδα των Πετρών, του Οστρόβου κ.ά. Η αφθονία αυτή του υδρογραφικού στοιχείου, χαρακτηριστική μόνο για τη βόρεια Ελλάδα, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό, στο γεγονός ότι οι βροχές είναι συχνότατες, καθώς επίσης και στο ότι κατά τη διάρκεια του χειμώνα έχουμε πολλές χιονοπτώσεις. Η Θέση της Μακεδονίας κι η ποικίλη μορφολογία του εδάφους, συντελούν στο να μην έχει η Μακεδονία κλίμα ομοιόμορφο σ' όλη της την έκταση. Έτσι, παρατηρούμε στις Θαλάσσιες περιοχές ότι το κλίμα είναι αρκετά εύκρατο, στην εσωτερική Μακεδονία ηπειρωτικό και στις ορεινές εκτάσεις ορεινό. Χαρακτηριστική είναι για τη Μακεδονία η τραχύτητα του καιρού κατά το χειμώνα, όπου το κρύο είναι δυνατό, φυσάνε δυνατοί και ψυχροί άνεμοι και συχνά χιονίζει. Το καλοκαίρι η Θερμοκρασία φτάνει στους 40°C.
Οικονομική ανάπτυξη της Μακεδονίας: H οικονομική ανάπτυξη της Μακεδονίας είναι αξιόλογη. Η περιοχή Θεωρείται η πλουσιότερη της Ελλάδας, από αγροτική άποψη. Η περισσότερη γεωργική μας παραγωγή βγαίνει στη Mακεδονία. Παράλληλα και βιομηχανικά είναι αρκετά προχωρημένη. Πλούσιο είναι και το υπέδαφός της σε ορυκτά κοιτάσματα, καθώς και η αλιεία της.
Παράγει τα εξής αγροτικά προϊόντα: καπνά (που καλύπτουν το 60% όλης της παραγωγής της χώρας μας) και φρούτα, που είναι τα κυριότερα προϊοντα της Μακεδονίας (σε ροδόκινα το 93% της συνολικής παραγωγής και σε μήλα το 7Ο%). Ακόμα βγάζει δημητριακα,βαμβάκι, ρύζι, λαχανικά, κρασί κι ελιές.
Τα κατάφυτα από δέντρα βουνά της δίνουν τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του δασικού πλούτου της. Τα βασικότερα δέντρα που ευδοκιμούν στη Mακεδονία είναι οι οξυές, οι βελανιδιές, τα πεύκα,οι καστανιές, τα έλατα.
Στην κτηνοτροφία δίνεται σημαντική προσοχή. Στην περιοχή τρέφονται βουβάλια, βόδια, αγελάδες και μεγάλα κοπάδια από γιδοπρόβατα.
Όπως είπαμε, το υπέδαφος της Μακεδονίας περιέχει αξιόλογες ποσότητες κοιτασμάτων που συμβάλλουν εξαιρετικά στην οικονομία της καθώς και στην οικονομία όλης της χώρας.
Στο νομό Κοζάνης υπάρχουν τα μεγαλύτερα αποθέματα λιγνίτη, που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη στη βιομηχανία λιπασμάτων και στην παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος στην Πτολεμαϊδα. Στη Χαλκιδική τα ορυχεία βγάζουν μεγάλες ποσότητες σιδηροπυρίτη, Θειούχων πετρωμάτων, λευκόλιθου, μαγνησίου.
Γνωστό από παλιά είναι το βουνό Παγγαίο, για το χρυσάφι που έκρυβε στα σπλάχνα του καθώς και ο Γαλλικός που συνεχίζει να δίνει το πολύτιμο αυτό μέταλλο. Σε πολλές τοποθεσίες έχει ανακαλυφτεί χρώμιο.
Η Μακεδονία έχει επίσης μεταλλικά νερά καθώς και ιαματικές πηγές.
Βασική πηγή ενέργειας είναι για τη Μακεδονία τα πλούσια νερά της κι οι καταρράχτες που σχηματίζονται στα βουνά της και που, μέχρις ένα ορισμένο βαθμό, χρησιμοποιούνται στην κίνηση των εργοστασίων, κυρίως των υφαντήριων.
Κι από βιομηχανική άποψη η Μακεδονία δεν πηγαίνει πίσω, αν και δε Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ύπαρξη αξιόλογης βαριάς βιομηχανίας. Κυρίως η βιομηχανία της αναπτύχτηκε γύρω απ' τη Θεσσαλονίκη κι οι σημαντικότερες βιομηχανικές μονάδες βρίσκονται εκεί. Υπάρχουν πετροχημικές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια πετρελαίου, χαλυβουργεία, βιομηχανίες χημικών προϊόντων, τσιμέντων, χαρτιού, καπνού, κ.ά. Σπουδαία είναι η βιοτεχνία γουναρικών στην Kαστοριά και τη Σιάτιστα. Το εμπόριό της περιορίζεται ιδίως στα προϊόντα που παράγει σε αφθονία, όπως καπνά, φρούτα, σιτάρι, απ' το οποία τα δύο πρώτα εξάγονται και στο εξωτερικό σε μεγάλες ποσότητες.
Η Μακεδονία είναι και σημαντικό πολιτιστικό πνευματικό κέντρο, με πόλο συσπείρωσης της όλης κίνησης, τη Θεσσαλονίκη. Σήμερα στη Μακεδονία υπάρχει πανεπιστήμιο, πολυτεχνείο, ανώτατη σχολή Βιομηχανικών σπουδών, δύο παιδαγωγικές ακαδημίες, τρεις εμπορικές σχολές, τρεις καλλιτεχνικές, έντεκα τεχνικές, λύκεια, γυμνάσια, δημοτικά, Θέατρα, κ.ά. Εξάλλου, η Μακεδονία έχει και τη Θεσσαλονίκη που είναι συμπρωτεύουσα και που δεν υστερεί σε πολλά πράγματα απ' την πρωτεύουσά μας. Η Μακεδονία συνδέεται με την υπόλοιπη Ελλάδα, με αεροπορικές και σιδηροδρομικές γραμμές, καθώς και με πυκνούς, άνετους αυτοκινητόδρομους. Απ' τη Μακεδονία περνά κι η κεντρική σιδηροδρομική γραμμή που ενώνει τη χώρα με την Ευρώπη Η ιστοριά της Μακεδονίας.
Η ιστορία της Μακεδονίας έχει τις ρίζες της στους πολύ παλιούς χρόνους. Αρχίζει απ' την αρχαιότητα και φτάνει, μέσα απ' τους αιώνες, γεμάτη λαμπρές ενδιαφέρουσες σελίδες αγώνων, ηρωισμού, πολιτισμού,δράσης,καταστροφών, νικών και δόξας, στις δικές μας μέρες.
Τα ονόματα Μακεδονία και Μακεδόνας προέρχονται απ' τη δωρική λέξη μάκος (που σημαίνει μήκος) και δήλωνε ότι η Μακεδονία είναι η χώρα με τους ψηλούς, μακριούς, ανθρώπους.ʼλλη τους ονομασία ήταν Μακέτες και η χώρα Μακετία.
Η μυθολογία όμως λέει ότι η Μακεδονία πήρε τ' όνομά της απ' το Μακεδόνα ή Μάκεδνο, που ήταν γενάρχης του λαού των Μακεδόνων, που, κατά μια άποψη, ήταν γιος του Δία και της Θυίας, ενώ κατ' όλλη ήταν γιος του βασιλιά της Αρκαδίας Λυκάονα. Ο Ηρόδοτος λέει ότι οι Μακεδόνες είναι απόγονοι των Τημενιδών - Ηρακλειδών απ' το ʼργος που έφυγαν μ' επικειφλής τα βασιλόπουλα Γαυάνη, Αέροπο και Περδίκα κι εγκαταστάθηκαν στη βορεινή αυτή περιοχή της Ελλάδας. Αυτό όμως δεν μπορεί νάναι σίγουρο, ότι δηλαδή έγινε μετακίνηση απ' το νότο στο βορρά, μια και ξέρουμε ότι οι Έλληνες κατέβηκαν απ' τα βόρεια της Ευρώπης προς το νότο γύρω στο 12ο π.Χ. αιώνα. Ένα μέρος των Δωριέων έμεινε στη Μακεδονία και κράτησε για αρκετό διάστημα την ελληνικότητα της φυλής, αφού και οι Έλληνες που κατέβηκαν στο νότο και στα αστικά παράλια δημιούργησαν έναν άλλο πολιτισμό.Ωστόσο, η ομοιότητα που υπήρχε στη γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμα με τους Έλληνες του νότου, είναι αυτή που μάλλον συντέλεσε και στη δημιουργία του μύθου για την άνοδο των Τημενιδών.
Η έννοια Μακεδονία, σαν γεωγραφική και πολιτική οντότητα, ολοκληρώΘηκε κατά τους κλασικούς χρόνους.
Η Μακεδονία μπαίνει στην ιστορία της Ελλάδας με το γιο του Αμύντα, τον Αλέξανδρο τον Α'(498-454), το γνωστό ως Φιλέλληνα, που ήταν αρκετά δραστήριος, έξυπνος και δυναμικός κι έβαλε τις στρατιωτικές και πολιτικές βάσεις του μακεδονικού κράτους.
Στους μηδικούς πολέμους συνεργάστηκε με τους Αθηναίους, που βοήΘησε αρκετά κι αυτοί, για να τον τιμήσουν, του έδωσαν τον τίτλο του φιλέλληνα και του'στησαν χρυσό ανδριάντα στους Δελφούς.
Όλοι οι επόμενοι βασιλιάδες της Μακεδονίας συντέλεσαν στο να βαδίσει η χώρα τους σταθερά προς την πρόοδο. Η μετέπειτα ακμή της με το Μέγα Αλέξανδρο δεν ήταν τυχαία και ξαφνική. Όλοι οι βασιλιάδες πριν τον Αλέξανδρο έβαζαν ο καθένας τη δική του πέτρα στο χτίσιμο της μεγάλης Μακεδονίας και Ελλάδας. Οι Βασιλιάδες αυτοί ήταν: o Περδίκκας ο Β'(438-413 π.Χ.), ο Αρχέλαος ο Α'(413-339 π.Χ.) ο Αέροπος ο Β' (399-393), ο Αμύντας ο Γ'(389-369 π.Χ.), ο Αλέξανδρος ο Β' (369-367 π.Χ.), ο Πτολεμαίος Αλωρίτης (368-365 π.χ.), ο Περδίκκας ο Γ'(365-36Δ π.Χ.).
Εκείνος όμως που οργάνωσε τη Μακεδονία ως κράτος σύγχρονο της εποχής κι έβαλε τις βάσεις της Μεγάλης Ελλάδας ήταν ο Φίλιππος ο Β'(357-336 π.χ.).
Ο Φίλιππος κατόρθωσε να ενώσει όλους τους Έλληνες κι έσμειξε τις τύχες του λαού της γωνιάς αυτής της Ευρώπης. Προετοίμασε την κατάσταση κι έδωσε μια δυνατή σφριγηλή Μακεδονία στο γιο του, τον Αλέξανδρο το Μεγάλο, (336-323 π.Χ.) που, επικεφαλής μιας πειθαρχημένης στρατιάς και χάρη στις αντικειμενικές συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή αυτή και τις υποκειμενικές δυνατότητες πoυ δημιούργησαν οι εξαιρετικές ικανότητές του, στρατιωτικές και πολιτικές, κατάφερε να κατακτήσει σημαντική μερίδα του γνωστού τότε κόσμου. Η Μακεδονία έγινε η καρδιά κι ο νους των ελληνιστικών χρόνων. Μετά έρχεται η ρωμαική κατοχή και η Μακεδονία περνάει την περίοδο της πτώσης της. Στα επόμενα χρόνια, η τύχη της συνδέεται με την ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Το πρώτο βήμα προς το Βυζάντιο γίνεται με τη μεταφορά,απ'το Γαλέριο, της έδρας του στη Θεσσαλονίκη,το 306 μ.χ.,που γίνεται η δεύτερη,μετά την Κωνσταντινούπολη (πρωτεύουσα του ρωμαϊκού κράτους απ' το 324 μ.Χ.), πόλη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και παίζει σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της χώρας. Γίνεται τόπος επίσκεψης πολλών αυτοκρατόρων,που συχνά πηγαίνουν εκεί για να ξεκουραστούν ή για να διεκπεραιώσουν στρατιωτικές ή πολιτικές δουλειές. Ταυτόχρονα γίνεται ένα απ' τα σημαντικότερα πνευματικά και πολιτιστιά κέντρα των Βαλκανίων.
Την εποχή αυτή, απ' τον 4ο μ.Χ. αι. και μετά, η Μακεδονία δέχεται τις αλεπάλληλες επιθέσεις κι επιδρομές διάφορων πολεμικών λαών. Toν 4o αι. εισβάλλουν στη Μακεδονία οι Βησιγότθοι, ενώ τον 6ο και 7ο αι. οι ʼβαροι, οι Ούννοι κι οι Σλάβοι προκαλούν φοβερές καταστροφές. Οι Σλάβοι μάλιστα εγκαταστάθηκαν και σ' ορισμένες περιοχές της Μακεδονίας. Οι επόμενοι δύο αιώνες περνούν σχετικά ειρηνικά. Η χώρα συνεχίζει την ανάπτυξή της και δυναμώνει την πολιτική της ισχύ. Το 963 ιδρύονται τα μοναστήρια του ʼγιου Όρους. Πριν λίγα χρόνια, οι μοναχοί Κύριλλος και Μεθόδιος απ' τη Θεσσαλονίκη, είχαν αρχίσει τη διάδοση του χριστιανισμού στους Σλάβους. Διαμέσου του Βυζαντίου, ο χριστιανισμός περνά στη Ρωσία.
Ο 11ος όμως αιώνας μπήκε πολύ άσχημα για τη Μακεδονία. Οι Νορμανδοί το 1082 καταλαμβάνουν, μετά από αλλεπάλληλες επιθέσεις, το Δυρράχιο, φτάνουν μέχρι την Καστοριά και το 12ο αι. κατορθώνουν να μπουν νικητές στη Θεσσαλονίκη αλλά σύντομα την εγκαταλείπουν. Το 13ο αιώνα στη Μακεδονία μπαίνουν οι Φράγκοι. Ο αγώνας που οργανώνεται εναντίον τους είναι σκληρός αλλά αποφασιστικός και γι' αυτό νικηφόρος. Η Μακεδονία δίνει τους πρώτους αυτοκράτορές της στο Βυζάντιο. Ο 13ος όμως αιώνας δεν είναι καθόλου ήρεμος. Ξεσπούν η μια διαμάχη μετά την άλλη κι ο ένας πόλεμος δίπλα στον άλλο και μόνο το 14ο πια αιώνα αρχίζει η καινούρια ειρηνική περίοδος στην ιστοpία της Μακεδονίας, που φτάνει στον κολοφώνα της ακμής της το χρυσό αιώνα της Θεσσαλονίκης. Το Βυζάντιο περνά τις τελευταίες του στιγμές κι η Θεσσαλονίκη γίνεται πόλος εθνικής συσπείρωσης.
Μετά από μια μικρή περίοδο κατοχής των Μακεδονικών εδαφών απ' τους Σέρβους, έρχεται ή τουρκική κατοχή, βαρύ χτύπημα, όχι μόνο για τη Μακεδονία και το Βυζάντιο, αλλό και για ολόκληρο τον ελληνισμό καθώς και για τα Βαλκάνια γενικά. Καταλήφτηκε μάλιστα η Μακεδονία, όχι το 15ο αιώνα, όπως η Κωνσταντινούπολη, αλλά ήδη απ' το 14ο αιώνα και χρησιμοποιήθηκε σ' όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας ως πέρασμα προς την Ευρώπη, που ένα μέρος της επίσης γνώρισε την τουρκική σκλαβιά.
Απ' τον πρώτο καιρό της τουρκικής εισβολής, ο μακεδονικός λαός αρχίζει τις προσπάθειες αντιμετώπισης των καταχτητών, που προσωρινά στέφτηκαν μ' επιτυχίες. Οι Τούρκοι νικήθηκαν μερικές φορές, όπως το 1371(όπου έγινε ανακατάληψη των Σερρών), στη Θεσσαλονίκη το 1403(που την πήραν για λίγο πάλι οι Έλληνες και που 1430 έγινε απ'τους Τούρκους η άλωσή της). Μα παρόλες τις προσπάθειες, ήταν δύσκολο ν' αναχαιτιστούν οι Τούρκοι αυτήν την εποχή. Μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης σταθεροποιείται η κατοχή στη Μακεδονία ολόκληρη.
Όπως σ' όλη την Ελλάδα έτσι και στη Μακεδονία αρχίζει να οργανώνεται ο λαός ενάντια στους Τούρκους.
Το 16ο και 17ο αιώνα πραγματοποιούνται εδώ αρκετές εξεγέρσεις και διάφορα επαναστατικά ξεσηκώματα. Κι εδώ δρουν οι αρματολοί κι οι κλέφτες, που γίνονται υπερβολικά επικίνδυνοι και πραγματικός μπελάς για τις τούρκικες αρχές.
Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ένα αξιόλογο φαινόμενο. Όπως τα νησιά Ελλάδας έτσι και η Μακεδονία, εξαιτίας της σημαντικής γεωγραφικής της Θέσης (πέρασμα προς την αναπτυγμένη Eυpώπη), γίνεται εξαιρετικό εμπορικό και συνεπώς και πολιτιστικό κέντρο. Μα παράλληλα συμβαίνει κι ένα άλλο λυπηρό για τον ελληνισμό γεγονός: Η δύσκολη Θέση που βρέθηκε η Μακεδονία μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο κι η σκληρή καταπίεση απ' τους Αρβανίτες, οδήγησαν ένα μεγάλο ποσοστό του μακεδονικού ελληνισμού στον εξισλαμισμό. Επίσης πολύς κόσμος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το έδαφος της Μακεδονίας και να φύγει στην Ευρώπη.
Στα τέλη του 18ου αιώνα διοικητής της Μακεδονίας γίνεται ο Αλή - πασάς και λίγα χρόνια πριν ξεσπάσει η επανάσταση του 1821, η Μακεδονία έχει ριχτεί ήδη με ηρωισμό στον αγώνα ενάντια στους οθωμανούς. Η κλεφτουριά ξαναζωντανεύει και μ' ενθουσιασμό δέχεται τα πρώτα επαναστατικά μηνύματα απ' τη νότια Ελλάδα, το Μάρτη του 1821. Αρχίζει ο αγώνας, στον οποίο οι Μακεδόνες δίνουν άπειρα παραδείγματα ηρωισμού κι αυτοθυσίας. Χτυπούνται άγρια αλλά δεν υποχωρούν περιμένοντας την ελευθερία του ελληνικού έθνους.
Όμως η ελευθερία αυτή δεν ήρθε για τους Μακεδόνες τον ίδιο καιρό που αποχτήθηκε απ' τους υπόλοιπους Έλληνες. Το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος που δημιουργήθηκε το 1826, άφησε έξω τη Μακεδονία, που έμεινε στην κυριαρχία των Τούρκων για αρκετά ακόμα χρόνια. Μα ο αγώνας τους δε σταμάτησε. Συνεχίζεται μέχρι και τους βαλκανικούς πολέμους (που ως κύριο στόχο είχαν τη Μακεδονία) και το 1913 πια (Ειρήνη Βουκουρεστίου), η Μακεδονία ενσωματώνεται στην υπόλοιπη Ελλόδα.
Γράμματα και τέχνες: Η Μακεδονία κατέχει σημαντική Θέση ανάμεσα στις πολιτισμένες χώρες, που τη χρωστά στην ανάπτυξη του πολιτισμού της, ενός ντόπιου και σπάνιου πολιτισμού, που χάρισε στην ανθρωπότητα φωτεινές προσωπικότητες των γραμμάτων κι άφησε στην παγκόσμια τέχνη άπειρά κι αξιόλογα μνημεία, ξακουστά και περιζήτητα σ' όλη την υφήλιο.
Οι αρχαίοι χρόνοι μάς έδωσαν τον πατέρα της φιλοσοφίας, τον Αριστοτέλη. Η Μακεδονία δέχτηκε στο έδαφός της και φιλοξένησε σοφούς άντρες και καλλιτέχνες, όπως ο Ευριπίδης, ο Πίνδαρος, ο Λύσιππος κ.ά.
Αθάνατα θα μείνουν τα περίφημα αρχιτεκτονικά μνημεία της με κυριότερο την Πέλλα, τα σπάνια ψηφιδωτά της, που καθηλώνουν τον επισκέπτη με τα χρώματά τους, τη λεπτή τεχνική εκτέλεση και τη γλαφυρότητα της κίνησης. Ένα τέτοιο δείγμα ψηφιδωτού της Πέλλας είναι αυτό του καλλιτέχνη Γνώση, απ' το 300 π.Χ. Εξίσου αξιόλογα είναι τα ψηφιδωτά δάπεδα που βρίσκονται στη Θεσσαλονίκη, στο αρχαιολογικό μουσείο,χρονολογούμενα από το 300 μ.Χ.
Κατά τους βυζαντινούς χρόνους αναπτύσσεται αρκετά η αρχιτεκτονική ιδίως αυτή που έχει σχέση με τα εκκλησιαστικά κτίρια. Την ίδια εποχή δημιουργούνται απίθανα αριστουργήματα τοιχογραφίας, επίσης Θρησκευτικού χαρακτήρα. Tα πολλά μοναστήρια έγιναν, ιδίως την εποχή της τουρκοκρατίας, πνευματικά κέντρα, που διατήρησαν τις εθνικές παραδόσεις κι έδωσαν ώθηση στα γράμματα.
Στο ʼγ. Όρος είχε ιδρυθεί η Αθωνιάδα σχολή και τα γυμνάσια Τσοτυλίου, Κοζάνης, Μοναστηριού, Θεσσαλονίκης και Σερρών, που διατήρησαν τον ελληνικό πολιτισμό ζωντανό στα σκοτεινά χρόνια της τουρκοκρατίας. Μακεδόνες ήταν οι: Κατούνιος (καθηγητής του πανεπιστήμιου της Πάδουας), ο Ζαλίκης, ένας απ' τους ιδρυτές του "Ελληνόγλωσσου Ξενοδοχείου" στο Παρίσι, ο Κασομούλης, που έδωσε στον ελληνικό λαό τα γνωστά απομνημονεύματά του για την επανάσταση του 1821 κ.ά.
Σημαντική είναι η λαϊκή τέχνη της Μακεδονίας, που σήμερα αποτελεί το καμάρι της Ελλάδας σ' αυτού του είδους την τέχνη. Οι Μακεδόνες οσχολούνταν τόσο πολύ με τη χειροτεχνική παραγωγή, που είχαν φτάσει στο σημείο να υπάρχουν ολόκληρα χωριά ή σύνολο χωριών πον εξειδικεύονταν στον άλφα ή τον βήτα τομέα δημιουργίας. Σημαντική είναι κι η λαϊκή τέχνη της Μακεδονίας που σήμερα αποτελεί το καμάρι της Ελλάδας σ' αυτού του είδους την τέχνη. Οι Μακεδόνες αοχολούνται τόσο πολύ με τη χειροτεχνική παραγωγή, που είχαν φτάσει στο σημείο να uπαρχουν ολόκληρα χωριά ή σύνολα χωριών που εξιδεικεύονταν στον άλφα ή τον βήτα τομέα δημιουργίας.
Ο κυριότερος κλάδος της τέχνης στη Μακεδονία είναι η υφαντουργική. Η Μακεδονία είναι ένα τεράστιο εργαστήρι υφαντουργίας, είτε ατομικής είτε βιοτεχνικής. Καταπληκτικές είναι οι υφαντές ψορεσιές της Μακεδονίας. Το χρυσοκέντημα αναπτύσσεται ιδιαίτερα. Παράλληλα έχουμε αναπτυγμένη αγγειοπλαστική. Τα μακεδονικά αγγεία είναι ξακουστά και περιζήτητα. Με λίγα λόγια ολόκληρη η Μακεδονία είναι σωστό μουσείο λαϊκής τέχνης 

LINKS